Przeszczepianie komórek krwiotwórczych w Polsce

27 listopada 2009 Last Updated on 27 listopada 2009 zdrowie 0 Comments

25 lat później

Pierwsze na świecie próby przeszczepiania szpiku kostnego zostały podjęte w 1938 roku przez Jana Raszka i Franciszka Groera na Uniwersytecie im. Jana Kazimierza we Lwowie. Podobne próby były kontynuowane w Warszawie w latach pięćdziesiątych XX wieku przez Zofię Migdalską. Próby te wyprzedzały ówczesną wiedzę o biologii przeszczepiania więc nie mogły się skończyć powodzeniem, ale pokazały narodziny idei, która zaowocowała powodzeniem leczniczym.

W dniu 27 listopada w Centrum Dydaktycznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego miała miejsce konferencja prasowa pt.: „Przeszczepianie komórek krwiotwórczych w Polsce – 25 lat później”. Konferencja zorganizowana została z okazji 25 rocznicy pierwszego udanego przeszczepienia szpiku kostnego w Polsce przez zespół pod kierunkiem prof. dr hab. med. Wiesława Wiktora Jędrzejczaka. Była to również 10 rocznica transplantacji w Klinice Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego kierowanej przez prof. dr hab. med. Wiesława Wiktora Jędrzejczaka. W tym okresie w ww. Klinice dokonano ponad

500 przeszczepień szpiku kostnego.

Również w tym dniu, po raz pierwszy w Polsce, miało miejsce uroczyste wręczenie tytułu „Zasłużony Dawca Przeszczepu” przez Podsekretarza Staniu Ministerstwie Zdrowia – Marka Twardowskiego. Podczas konferencji został wyemitowany film z 1984 roku, nakręcony amatorską kamerą i przedstawiający relację z pierwszego przeszczepienia szpiku w Polsce. Pacjentka przeszczepiona wówczas – Pani Aleksandra Przybylska, wraz z rodziną była gościem na konferencji. W spotkaniu udział wzięli: prof. dr hab. med. Wiesław Wiktor Jędrzejczak –Konsultant Krajowy ds. Hematologii, Kierownik Katedry i Kliniki Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w Warszawie; prof. dr hab. med. Jerzy Hołowiecki – Członek Krajowej Rady Transplantacyjnej, Konsultant Pododdziału Transplantacji Szpiku i Leczenia Chłoniaków, Oddział w Gliwicach, Centrum Onkologii Instytut Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie; prof dr hab. med. Jacek Wachowiak – Kierownik II Katedry Pediatrii i Kliniki Onkologii, Hematologii i Transplantologii Pediatrycznej, II Katedra Pediatrii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu; prof. dr hab. med. Andrzej Lange – Konsultant Krajowy w Dziedzinie Immunologii Kinicznej, Kierownik Dolnośląskiego Centrum Transplantacji Komórkowych z Krajowym Bankiem Dawców Szpiku.

Podczas konferencji podsumowane zostały dotychczasowe polskie osiągnięcia w dziedzinie przeszczepiania komórek krwiotwórczych w kontekście sytuacji światowej. W Polsce przeszczepianie szpiku prowadzone jest obecnie w 18 ośrodkach, wykonujących rocznie około 800 transplantacji. W ciągu 25 lat przeszczepiania komórek krwiotwórczych wykonanych zostało blisko 9000 zabiegów. Biorąc pod uwagę przeciętne wyniki tych zabiegów można sądzić, że w Polsce jest w tej chwili ponad 5000 osób, które są rekonwalescentami po różnych zabiegach przeszczepiania komórek krwiotwórczych i które dzięki nim mają darowane życie. Wiele spośród tych osób powróciło do normalnej aktywności zawodowej, a także zaangażowało się w aktywność społeczną. W Polsce żyje więc całe miasteczko przeszczepowe i co roku przybywa mu kilkuset nowych obywateli.

Obecnie w Polsce wykonuje się wszystkie rodzaje przeszczepień komórek krwiotwórczych. Należy również wspomnieć o kolejnych milowych krokach w rozwoju polskiej transplantologii. Jest to choćby udostępnienie przeszczepiania dzieciom chorym na nowotwory krwi, wykonanie pierwszego przeszczepienia od dawcy niespokrewnionego, uruchomienie pierwszego rejestru dawców szpiku, a także wykonanie pierwszego przeszczepienia krwi pępowinowej. Przez ostatnie 25 lat przeszczepienie szpiku, z metody absolutnie awangardowej, stało się metodą w niektórych przypadkach rutynową, aczkolwiek będacą zbiorem metod leczniczych.Niemniej w Polsce ciągle wykonujemy jedynie około 50% tej liczby zabiegów, której w przeliczeniu na liczbę ludności wykonuje się w innych dużych krajach europejskich.

Liczby wykonanych przeszczepień

w Polsce w latach 1987-2009. Objaśnienia skrótów: Auto: przeszczepienia własnych komórek krwiotwórczych; Sibling alloHSCT: przeszczepienia od rodzeństwa zgodnego w HLA; URD alloHSCT: przeszczepienia od dawców niespokrewnionych. Łącznie wykonujemy w ostatnich latach rocznie 20,3-22,3 przeszczepień/milion ludności przy średniej w Unii Europejskiej wynoszącej powyżej 40 przeszczepień/milion ludności. Ponadto, od 2002 roku liczba wykonywanych zabiegów w Polsce nie zwiększa się i tym samym dystans do tych krajów nie maleje. Można powiedzieć, że polski chory na białaczkę lub chłoniaka ma o połowę mniejszą szansę skorzystania z tej metody leczniczej niż chory w Niemczech, Francji, czy Wielkiej Brytanii.

Historyczne próby przeszczepiania szpiku w Polsce

(lata 1938-1960)

prof. dr hab. med. Wiesław Wiktor JędrzejczakKonsultant Krajowy ds. Hematologii, Kierownik Katedry i Kliniki Hematologii,Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
w Warszawie

Początki myślenia o tym, że szpik może zostać wykorzystany do leczenia chorób krwi powstały w końcu lat trzydziestych dwudziestego wieku we Lwowie, wtedy w Polsce. Kierownik Kliniki Pediatrii Uniwersytetu im. Jana Kazimierza prof. Franciszek Groer miał wrócić ze zjazdu we Włoszech i przywieść wiadomość, że można dokonywać infuzji nie tylko dożylnie, ale także doszpikowo. W sytuacji, w której nie było centralnych cewników żylnych było to możliwością przełamania bariery dostępu leczniczego u chorego „bez żył”. W klinice Groera pracował wtedy młody asystent Jan Rosenbusch, który wysunął hipotezę, że skoro białaczka jest de facto chorobą szpiku to można ją leczyć podaniem szpiku doszpikowo. Pierwsze próby podjęto na królikach i zdjęcie tych zabiegów się zachowało (foto na nast. str.). Dwa króliki leżały unieruchomione po przeciwnych stronach stołu zabiegowego. Jednemu z nich przez wkłucie do kości udowej z końca dalszego pobierano szpik, a drugiemu w podobny sposób ten szpik wstrzykiwano.

W 1938 roku podobne próby zaczęto wykonywać u dzieci obserwując pewną poprawę. Oczywiście, nie znano wtedy problemu zgodności tkankowej ani nie wiedziano, że przed przeszczepieniem trzeba chorego poddać chemioterapii lub radiochemioterapii. Nie było metod śledzenia losu przeszczepianych komórek. Co ciekawe nie zorientowano się odnośnie możliwości pobierania szpiku z kolców biodrowych tylnych i robiono bardzo dokładne badania mostka pod kątem wyboru najlepszego miejsca zarówno do pobrania, jak i podania szpiku. Nie zdążono opublikować pierwszych wyników przed wybuchem wojny, która zaprowadziła Groera do celi śmierci (ale w odróżnieniu od pozostałych profesorów lwowskich nie został rozstrzelany, prawdopodobnie dlatego, że Niemcy uważali go za Niemca). Tymczasem Groer pochodził ze starej warszawskiej rodziny spolszczonej kilka pokoleń wcześniej i jego dziadek założył w Warszawie nieistniejący już Szpital Świętego Ducha. Charakterystyczny grobowiec rodziny Groerów zbudowany z czerwonego piaskowca znajduje się w centralnej części starych Powązek.

Rosenbusch, który po wybuchu wojny zmienił nazwisko na matczyne Raszek zaangażował się tymczasem w konspiracji i życie uratował mu ukraiński współpracownik Gestapo, ojciec dziecka, które Raszek leczył. Przyjechał on pewnego dnia do Kliniki z biletem w ręku i zakomunikował Raszkowi: „uratował Pan życie mojemu dziecku: życie za życie; Gestapo jedzie po Pana; oto jest bilet do Warszawy, pociąg odchodzi za piętnaście minut. Raszek wziął bilet, wsiadł do pociągu i nigdy więcej nie zobaczył Lwowa. W Warszawie był członkiem AK, brał udział w Powstaniu Warszawskim w pułku „Baszta”: pseudonim „Jar”, dostał się do niewoli, został wyzwolony przez Amerykanów na godzinę przed egzekucją i wrócił do Polski (Rycina 2). Początkowo pracował w szpitalu w Kamiennej Górze, a następnie został przez swojego byłego szefa prof. Groera ściągnięty do Warszawy. W Warszawie prof. Groer tworzył Instytut Matki i Dziecka i w tym Instytucie Raszek został profesorem i kierownikiem Kliniki. Nie znam dość dokładnie ponurych podobno okoliczności zwolnienia ich obu w 1965 roku z tego Instytutu. Groer miał podobno niedługo potem wypadek samochodowy i zmarł, a Raszek przeniósł się do Gdańska, gdzie został kierownikiem kliniki pediatrii. Podobno zachorował tam na nowotwór i zmarł po operacji, ale zgodnie z tym, czego dowiedziałem się od innego wybitnego lwowianina prof. Tadeusza Kielanowskiego, który znał Raszka sprzed wojny, Raszek był załamany sytuacją i nie chciał już walczyć z chorobą. Pochowany został na tych samych starych Powązkach, co jego Szef.

Jednak po wojnie Raszek ograniczył się jedynie do publikacji swoich lwowskich doświadczeń (Ann Pediatr. 1949;173 – foto poniźej) i nie podjął ponownych prób przeszczepiania szpiku. Podjęła je za to w Warszawie wykorzystując podobną technikę Zofia Migdalska, wykonując łącznie kilkadziesiąt prób, które jednak zakończyły się bez trwałych pozytywnych wyników leczniczych.

Jan Raszek (drugi od prawej) w trakcie prób przeszczepiania szpiku od jednegodo drugiego królika
Jan Raszek po powrocie z niewoli niemieckiej Zespół Przeszczepiania Komórek Krwiotwórczych Zakładu Immunologiii Klinicznego Oddziału Izotopowego Centralnego Szpitala KlinicznegoWojskowej Akademii Medycznej w Warszawie(pierwszy zabieg 28 listopada 1984 roku – przeszczepienie alogeniczne)

Adres: ul. Szaserów 128, 00-909 Warszawa

(w/w jednostki organizacyjne już nie istnieją)

Kierownik ośrodka: ppłk dr hab. med. Wiesław Wiktor Jędrzejczak

Data rozpoczęcia działalności: 10.11.1984 (data zgody Komisji Doświadczeń

na Ludziach Rady Naukowej CSK WAM na rozpoczęcie

wykonywania zabiegów przeszczepienia szpiku)

Data zakończenia działalności: 16 czerwca 1997 roku

Historia i osiągnięcia ośrodka:

Bezpośrednie przygotowywanie do działalności w zakresie przeszczepiania szpiku rozpoczęto w roku 1981, kiedy w bezpośredniej bliskości Klinicznego Oddziału Izotopowego CSK WAM (gdzie pierwotnie pracował kierownik ośrodka) utworzono Zakład Immunologii, który de facto był laboratorium komórek macierzystych. Wcześniej w Oddziale Izotopowym wdrożono szereg metod prowadzenia chorych z uszkodzonym układem krwiotwórczym (kierownik zespołu habilitował się w roku 1978 na podstawie pracy, dotyczącej skutków ubocznych chemioterapii nowotworów). Natomiast w Zakładzie Immunologii zaczęto opracowywać i wdrażać metody preparatyki komórek krwiotwórczych do przeszczepienia i niezbędne metody uzupełniające, takie jak mieszana hodowla limfocytów (stosowana w tych czasach metoda oceny zgodności w zakresie antygenów HLA klasy II). Część tych prac była finansowana przez Centralny Program BadawczoRozwojowy PR6 „Zwalczanie chorób nowotworowych”. Bezpośrednim impulsem do rozpoczęcia wykonywania zabiegów była dyskusja z prof. Janem A. Steffenem, koordynatorem programu, w trakcie sesji sprawozdawczej w październiku 1983 roku, który zarzucił sprawozdającemu dr hab. med. Wiesławowi W. Jędrzejczakowi, że ten „kunktatorsko” opóźnia rozpoczęcie praktycznej działalności. Odpowiedź brzmiała: „W ciągu roku zostanie to zrobione”.

Zespół opracował kompletny protokół przeszczepiania szpiku dostosowany do polskich warunków, który po naniesieniu niezbędnych poprawek został opublikowany w 1987 roku, już po zakończeniu działalności zespołu (patrz niżej). Obejmowało to opracowanie zasad doboru dawców alogenicznych, wdrożenie (jako drugi zespół na świecie) kondycjonowania z wykorzystaniem busulfanu i cyklofosfamidu, przy czym stosowano polski busulfan po raz pierwszy w megadawkach, opracowanie metody pobierania szpiku do przeszczepienia (opracowano oryginalną tzw. zamkniętą metodę pobierania szpiku, różną od metody otwartej wprowadzonej przez E. D. Thomasa), opracowanie oryginalnej metody usuwania krwinek czerwonych ze szpiku przy przeszczepieniach w warunkach dużej niezgodności grup krwi (pierwszy taki zabieg wykonano 2 października 1986 roku), zasady prowadzenia chorych po przeszczepieniu, w tym zasady stosowania preparatów krwi (wdrożono też po raz pierwszy w Polsce przetaczanie preparatów napromienionych), zasady zwalczania zakażeń, zasady profilaktyki i leczenia choroby przeszczep przeciw gospodarzowi, zasady opieki potransplantacyjnej nad rekonwalescentami.

Początkowo zakładano, że zespół będzie przygotowywał materiał do przeszczepienia w różnych ośrodkach klinicznych. Jedna z takich prób podania komórek krwiotwórczych uzyskanych z wątroby płodowej została bez powodzenia (w sensie wszczepienia) wykonana w Centrum Zdrowia Dziecka na początku 1984 roku. Wtedy stało się jasne, że dla powodzenia zabiegu niezbędne jest przejęcie całej odpowiedzialności (również za całość prowadzenia chorego) przez kierownika zespołu i to spowodowało ograniczenie działalności do chorych w Klinicznym Oddziale Izotopowym. Pierwsi dwaj chorzy brani pod uwagę nie dożyli do wykonania zabiegu (rozważano tylko chorych w bardzo zaawansowanych stadiach choroby, aby nie narazić na utratę życia tych, którzy mogli długo żyć bez przeszczepienia). We wrześniu 1984 roku prof. Urszula Radwańska skierowała do zespołu parę sióstr, z których jedna miała chorobę DiamondaBlackfana i rozwiniętą hemosyderozę, a druga była zdrowa. Siostry były zgodne w HLA klasy I, a wykonana mieszana hodowla limfocytów wykazała nieobecność pobudzenia, czyli zgodność w klasie II. Na podstawie opracowanego protokołu zespół wykonał pierwsze przeszczepienie alogeniczne (28.11.1984 roku) u wspomnianej 6-letniej chorej z wrodzonym niedoborem krwinek czerwonych spowodowanym chorobą DiamondaBlackfana i z rozwiniętą hemosyderozą. Dawczynią była siostra identyczna w HLA. Był to jednocześnie drugi udany zabieg przeszczepienia szpiku w tej jednostce chorobowej wykonany na świecie, a pierwszy bez napromieniania na całe ciało (co następnie stało się standardem w tej jednostce chorobowej). Następnie do marca 1987 roku zespół wykonał jeszcze 8 takich zabiegów wyłącznie w zaawansowanych stadiach nowotworowych i nienowotworowych chorób krwi. Łącznie wszczepienie uzyskano u sześciu chorych, u trojga z nich wystąpiły późne powikłania i chorzy zmarli, a troje chorych żyje nadal bez nawrotu choroby, w tym pierwsza chora. Pozostali żyjący chorzy byli przeszczepieni z powodu choroby DiamondaBlackfana (w październiku 1986 roku) oraz przewlekłej białaczki szpikowej w fazie akceleracji (w styczniu 1987 roku). W 1985 roku (15 maja) zespół wykonał też zabieg przeszczepiania autologicznego szpiku u chorej w czwartej remisji całkowitej ostrej białaczki limfoblastycznej połączony z oczyszczaniem szpiku z komórek nowotworowych in vitro. U tej chorej dwa lata po zabiegu wystąpił nawrót mózgowy białaczki i z tego powodu chora pół roku później zmarła. Ponadto, zespół podjął dwie próby przeszczepienia komórek krwiotwórczych alogenicznej wątroby płodowej (w 1984 i 1985 roku), które nie doprowadziły do ustanowienia hematopoezy dawcy (chorzy zmarli w późniejszym okresie z powodu choroby zasadniczej), oraz jedną próbę (w 1986 roku) przeszczepienia szpiku od matki częściowo (5/6) zgodnej w HLA. Ta chora zmarła 12 dni po zabiegu. Większość biorców stanowiły dzieci, gdyż ośrodki hematologii dziecięcej były znacznie bardziej aktywne w kierowaniu chorych. Pierwsza chora została skierowana przez prof. Urszulę Radwańską, a następni chorzy przez prof. Romę RokickąMilewską, prof. Janinę BogusławskąJaworską oraz przez prof. Marię Ochocką. Dobór tkankowy dawcy i biorcy był realizowany przez współpracujący z nami zespół prof. Henryka Mateja z Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN we Wrocławiu. Zespół został zlikwidowany w trybie administracyjnym 16 czerwca 2007 roku. Już po zakończeniu pracy Zespołu w ramach Zakładu Immunologii opracowano metodę pobierania krwi pępowinowej do przeszczepienia, która następnie została wdrożona w Klinice Hematologii i Onkologii AM w Warszawie.

Dane o ośrodku:

Zespół: Ppłk dr hab. med. Wiesław W. Jędrzejczak (Kierownik Zakładu Immunologii – przewodniczący), płk dr hab. med. Maksymilian Siekierzyński (Kierownik Klinicznego Oddziału Izotopowego – wiceprzewodniczący). Członkowie: kpt. dr med. Cezary Szczylik, mjr dr med. Zygmunt Pojda, lek. Mariusz Z. Ratajczak, dr n. przyr. Elżbieta Urbanowska, ppłk dr hab. farm. Mirosław Kłos, płk dr med. Jerzy Kansy, por. lek. Andrzej Krupienicz, mgr Dariusz Jaskulski, lek. Ryszard Isakiewicz, dr med. Paweł Górnaś, mgr Krzysztof Machaj. Oprócz tych osób w pierwszym pobraniu szpiku do pierwszego przeszczepienia gościnnie wziął udział dr Jerzy Pejcz z Kliniki Pediatrii, Hematologii i Onkologii AM we Wrocławiu. Ponadto bardzo istotną rolę odegrały pielęgniarki Klinicznego Oddziału Izotopowego na czele z pielęgniarką oddziałową Lucyną Bieniek i pielęgniarką zabiegową Marią Jesionowską.

Liczba łóżek: 1 separatka z toaletą. Do separatki wstawiono dwa łóżka i hospitalizowano chorego wraz z opiekunem (ojcem, matką, siostrą, żoną). Opiekun był przeszkalany w zakresie wykonywania wszystkich czynności pomocniczych. Takie rozwiązanie przyjęto z powodu braku pielęgniarek (na oddziale dyżurowała jedna pielęgniarka, która miała jeszcze pod opieką 24 chorych).
Wyposażenie: Komora laminarna, cieplarka z CO2, wirówka Janetzki C23, osmometr (wszystkie pożywki wykonywano we własnym zakresie), mikroskopy Docuval i NU2.

Zaplecze laboratoryjne stanowił Zakład Immunologii CSK WAM.

Łączna liczba wykonanych zabiegów i leczonych chorych: 9 alogenicznych od rodzeństwa identycznego w HLA, 1 alogeniczne od częściowo zgodnej w HLA, 2 próby przeszczepienia komórek krwiotwórczych alogenicznej wątroby płodowej, 1 autologiczny.

Liczba zabiegów wykonanych w 2008 roku: Zespół zakończył działalność w 1987 roku.

*****

W ostatniej dekadzie XX wieku i w pierwszych latach XXI wieku w Polsce nastąpił bardzo dynamiczny rozwój zaplecza niezbędnego do przeprowadzania transplantacji komórek krwiotwórczych u dzieci, któremu towarzyszył wzrost liczby wykonywanych transplantacji, w ostatnich latach zwłaszcza transplantacji od dawców niespokrewnionych, oraz szybkie wdrażanie najnowszych osiągnięć w dziedzinie transplantacji komórek krwiotwórczych. Wziąwszy pod uwagę liczbę posiadanych pediatrycznych stanowisk obecnie każde polskie dziecko wymagające transplantacji komórek krwiotwórczych może mieć wykonaną optymalną formę tego zabiegu, w optymalnym czasie i w odpowiednich warunkach. Wyniki leczenia uzyskiwane w polskich pediatrycznych ośrodkach transplantacyjnych nie ustępują wynikom uzyskiwanym w wiodących ośrodkach zagranicznych. Problem w transplantacji komórek krwiotwórczych u dzieci – nie tylko w Polsce, ale także w innych krajach – jest brak rejestracji innowacyjnych leków i technologii medycznych do stosowania u biorców komórek krwiotwórczych poniżej 18 roku życia.

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 29 sierpnia 2008 r.

W SPRAWIE ODZNAK „DAWCA PRZESZCZEPU”

I „ZASŁUŻONY DAWCA PRZESZCZEPU”

(Dz. U. z dnia 18 września 2008 r.)

Na podstawie art. 22 ust. 6 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz. U. Nr 169, poz. 1411) zarządza się, co następuje:

§ 1. Rozporządzenie określa:

1) wzory legitymacji i odznak „Dawca Przeszczepu” i „Zasłużony Dawca Przeszczepu”;

2) sposób i tryb nadawania odznak, o których mowa w pkt 1;

3) sposób dokumentowania ilości pobrań dla celów nadania odznak, o których mowa w pkt 1.

§ 2. 1. Kierownik zakładu opieki zdrowotnej, w którym dokonano pobrania szpiku lub innych regenerujących się komórek i tkanek, zawiadamia listem poleconym dawcę szpiku lub innych regenerujących się komórek i tkanek o terminie i miejscu wręczenia odznaki „Dawca Przeszczepu” wraz z legitymacją.

2. Zawiadomienie, o którym mowa w ust. 1, wysyła się nie później niż na 30 dni przed terminem wręczenia odznaki „Dawca Przeszczepu” wraz z legitymacją.

3. Kierownik zakładu opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 1, lub osoba przez niego upoważniona dokonuje wręczenia odznaki „Dawca Przeszczepu” wraz z legitymacją.

§ 3. 1. Wniosek Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji „Poltransplant” o nadanie odznaki „Zasłużony Dawca Przeszczepu” powinien zawierać następujące dane dotyczące pobrania od żywego dawcy:

1) imię i nazwisko;

2) datę i miejsce urodzenia;

3) adres miejsca zamieszkania lub adres do korespondencji;

4) numer PESEL, jeżeli posiada;

5) datę i miejsce pobrania;

6) określenie narządu, szpiku lub innych regenerujących się komórek i tkanek, które pobrano;

7) nazwę i adres zakładu opieki zdrowotnej, w którym dokonano pobrania;

8) imię i nazwisko lekarza, który dokonał pobrania.

2. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, dołącza się dokument wystawiony na podstawie dokumentacji medycznej osoby, której dotyczy wniosek, przez kierownika zakładu opieki zdrowotnej, w którym dokonano pobrania szpiku lub innych regenerujących się komórek i tkanek albo narządu, określający datę i miejsce pobrania.

3. Minister właściwy do spraw zdrowia zawiadamia listem poleconym osobę, której dotyczy wniosek, o którym mowa w ust. 1, o terminie i miejscu uroczystego wręczenia odznaki „Zasłużony Dawca Przeszczepu” wraz z legitymacją.

4. Zawiadomienie, o którym mowa w ust. 3, wysyła się nie później niż na 30 dni przed terminem uroczystego wręczenia odznaki „Zasłużony Dawca Przeszczepu” wraz z legitymacją.

5. Minister właściwy do spraw zdrowia lub osoba przez niego upoważniona dokonuje uroczystego wręczenia odznaki „Zasłużony Dawca Przeszczepu” wraz z legitymacją.

6. Ewidencję osób, którym nadano odznakę „Zasłużony Dawca Przeszczepu”, prowadzi urząd obsługujący ministra właściwego do spraw zdrowia.

§ 4. 1. Odznaka „Dawca Przeszczepu” ma kształt koła o średnicy 20 mm i jest wykonana z metalu, w kolorze srebrnym. Na awersie odznaki znajduje się symboliczny wizerunek serca otoczony kolistym napisem „Dawca Przeszczepu”. Symboliczny wizerunek serca jest wypukły. Na rewersie odznaki jest umocowana agrafka.

2. Wzór odznaki jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

3. Wzór legitymacji jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

§ 5. 1. Odznaka „Zasłużony Dawca Przeszczepu” ma kształt koła o średnicy 20 mm i jest wykonana z metalu, w kolorze złotym. Na awersie odznaki znajduje się symboliczny wizerunek serca otoczony kolistym napisem „Zasłużony Dawca Przeszczepu”. Symboliczny wizerunek serca jest wypukły. Na rewersie odznaki jest umocowana agrafka.

2. Wzór odznaki jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

3. Wzór legitymacji jest określony w załączniku nr 4 do rozporządzenia.

§ 6. Odznaki, o których mowa w § 4 i 5, mogą być nadane tej samej osobie tylko raz.

§ 7. 1. W razie zgubienia lub zniszczenia odznaki, o której mowa w § 4 lub 5, organ, który ją nadał, może, na wniosek osoby, której nadano odznakę, lub osoby przez nią upoważnionej, ponownie wydać odznakę za zwrotem kosztów jej wytworzenia.

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w przypadku zgubienia lub zniszczenia legitymacji stwierdzającej nadanie odznaki, z tym że wydanie wtórnego egzemplarza legitymacji następuje nieodpłatnie.

§ 8. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia
1. Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej – zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 216, poz. 1607).

AUTORYTETY

prof. dr hab. med. Wiesław Wiktor Jędrzejczak

Specjalizacje: Choroby wewnętrzne st II, Hematologia st II, Onkologia kliniczna st II, Transplantologia kliniczna st II, w 1971 r. ukończył z wyróżnieniem i Nagrodą Ministra Obrony Narodowej Wydział Lekarski Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi i od tego czasu do 1998 roku pracował na różnych stanowiskach w Centralnym Szpitalu Klinicznym WAM w Warszawie, ostatnio jako kierownik Zakładu Immunologii i profesor zwyczajny. Od 1998 roku jest Kierownikiem Katedry i Kliniki Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w Warszawie i profesorem zwyczajnym tej Uczelni.

Doktoryzował się w 1974 roku, habilitował w 1978, a tytuł profesora nauk medycznych uzyskał w 1990 roku. Posiada specjalizacje z chorób wewnętrznych, hematologii, onkologii klinicznej i transplantologii klinicznej. Sześciu jego współpracowników uzyskało stopień doktora habilitowanego i kierują oni własnymi zespołami badawczymi, w tym dwóch jest kierownikami klinik. Był promotorem 11 zakończonych przewodów doktorskich. Opublikował ponad 170 prac naukowych, w tym ponad 100 w czasopismach o międzynarodowym zasięgu, włączając w to najbardziej prestiżowe, takie, jak Science, Journal of Experimental Medicine, Blood, British Medical Journal i inne. Jest autorem lub współautorem 25 książek naukowych oraz wielu artykułów popularnonaukowych. Jego największe osiągnięcia obejmują opracowanie oryginalnych metod chemioterapii nowotworów, metod kontroli skutków ubocznych leków przeciwnowotworowych, współudział w dkryciu regulacyjnej roli limfocytów T w krwiotworzeniu, opracowanie metody ilościowego badania komórek ustanawiających krwiotworzenie, opracowanie metod hodowli komórek podścieliska krwiotwórczego, a także opracowanie oryginalnych modyfikacji metod przeszczepiania szpiku u ludzi.

W 1984 roku wykonał, wraz z zorganizowanym przez siebie zespołem, pierwszy udany zabieg przeszczepienia allogenicznego szpiku w Polsce, a w 1985 roku pierwszy udany zabieg przeszczepienia autologicznego szpiku w Polsce.W przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych zajmował się głównie badaniami na odkrytym przez siebie modelu nieznanych wcześniej chorób polegających na wrodzonym braku czynników krwiotwórczych, w tym wypadku tzw. makrofagopoetyny. Badania te pozwoliły ustalić przyczynę choroby na poziomie cząsteczkowym, opracować metody diagnozowania i leczenia podobnych chorób, a także umożliwiły uzyskanie dowodów na słuszność własnej hipotezy dotyczącej istnienia dwóch różnych subpopulacji kluczowych komórek odpornościowych: makrofagów. Wyniki te mogą mieć istotne znaczenie dla rozwoju metod immunoterapii nowotworów, zwalczania zakażeń oraz sterowania i gojeniem tkanek po urazie. Zostały one zaliczone do trzech najważniejszych osiągnieć w tej dziedzinie na świecie w dziesięcioleciu 1981–1990 i w 1993 roku zostały uhonorowane Nagrodą Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, którą później otrzymało jeszcze dwóch jego wychowanków (prof. Leszek Kaczmarek i prof. Mariusz Ratajczak). W ostatnich latach zajmuje się głównie hematologią kliniczną, w tym wdrażaniem nowych metod przeszczepiania komórek krwiotwórczych, ze szczególnym uwzględnieniem krwi pępowinowej.

Jest Konsultantem Krajowym w dziedzinie hematologii, Przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN we Wrocławiu, członkiem Komitetu Patologii Komórki Polskiej Akademii Nauk, członkiem Komitetu Immunologii PAN, przewodniczącym Komisji Hematologii, członkiem Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk i oraz członkiem wielu towarzystw naukowych krajowych i zagranicznych, w tym Międzynarodowego Towarzystwa Hematologów. Przez dwie kadencje był Przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów.

prof. dr hab. med. Jerzy Hołowiecki

Członek Polskiej Akademii Umiejętności, dr HC Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Przewodniczący Rady Naukowej Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie, założyciel i wieloletni kierownik Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, kierownik Wojewódzkiej Poradni Hematologicznej, Przewodniczący Polskiej Grupy Leczenia Białaczek PALG, członek Krajowej Rady Transplantacyjnej Ministerstwa Zdrowia, krajowy przedstawiciel w komitecie badania jakości procedur transplantacyjnych i akredytacji JACIE, członek Komitetu Nominacyjnego EBMT i członek Honorowy EBMT, PTHiT, TIP, PTT, PLRG. Autor ponad 450 publikacji naukowych, w tym opracowania oryginalnych programów leczenia białaczek oraz nowych metod transplantacji szpiku, oraz rozdziały w kilkunastu książkach.

Doświadczenie zdobyte głównie w zakresie hematologii, szczególnie onkohematologii, transplantologii szpiku kostnego oraz chorób wewnętrznych, oparte na pracy klinicznej, nauczaniu studentów i lekarzy oraz szkoleniach odbytych w kraju i zagranicą. Główny badacz w ponad 30-tu wieloośrodkowych próbach klinicznych krajowych i międzynarodowych. Ich wynikiem jest poprawa efektów leczenia białaczek i złośliwych chłoniaków, udoskonalenie metod transplantacji szpiku oraz metod profilaktyki i leczenia zakażeń w tej grupie chorych.Ważniejsze osiągnięcia organizacyjne: utworzenie Katedry i Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku w Katowicach, zorganizowanie Polskiej Grupy Białaczkowej dla Dorosłych PALG w 1980 (grupa ta skupia 20 polskich ośrodków hematologicznych i przyczyniła się do ponad dwukrotnej poprawy wyników leczenia bialaczek), zorganizowanie i prowadzenie od 1996 Polskiej Szkoły Hematologii, zorganizowanie największego w kraju ośrodka transplantacji szpiku, w którym wykonuje się rocznie ponad 165 różnego typu transplantacji szpiku – łącznie ponad 1800 do 2007 roku, wykonanie pierwszego w kraju przeszczepu szpiku od dawcy niespokrewnionego i zarazem pierwszego przeszczepu od dawcy zagranicznego oraz pierwszego przeszczepu od dawcy niespokrewnionego z polskiego rejestru; uzyskanie 1996 akredytacji europejskiej EBMT i w 1999 akredytacji amerykańskiej National Marrow Donor Program. Organizacja licznych konferencji i kongresów. Od 2008 pracuje w nowo utworzonym Pododdziale Transplantacji Szpiku Centrum Onkologii Instytut M. Skłodowskiej-Curie w Warszawie – Oddział Gliwice.

prof. dr hab. med. Andrzej Lange

Kierownik Zakładu Immunologii Klinicznej Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN we Wrocławiu, dyrektor Dolnośląskiego Centrum Transplantacji Komórkowych z Krajowym Bankiem Dawców Szpiku, specjalista w dziedzinie chorób wewnętrznych, hematologii, transplantologii i immunologii klinicznej, konsultant krajowy w dziedzinie immunologii klinicznej, laureat licznych krajowych i międzynarodowych nagród naukowych, członek rzeczywisty Collegium Ramazzini (Carpi), wyróżniony medalami Polskiego Towarzystwa Hematologicznego, Polskiego Towarzystwa Immunogenetycznego, Polskiego Towarzystwa Internistów Polskich i Polskiego Towarzystwa Chirurgów, koordynator krajowych i międzynarodowych programów badawczych.

Obszar zainteresowań naukowych: Immunogenetyka (HLA a odpowiedź immunologiczna, typowanie genomowego DNA w badaniach nad związkiem z chorobami i poszukiwaniem dawcy szpiku kostnego, standaryzacja i kontrola jakości typowania HLA), immunologia komórkowa (cytokino-zależna i pierwotnie komórkowa regulacja odporności), immunologia transplantacyjna. Autor szeregu pionierskich prac, szczególnie w zakresie leukemiogenezy u narażonych na rozpuszczalniki organiczne, genetyki zaburzeń immunologicznych i rakotworzenia u narażonych na azbest. Od 25 lat czynny transplantolog komórek krwiotwórczych zarówno w odniesieniu do genetyki doboru pary dawca i biorca jak i kliniki. Autor szeregu opracowań prowadzących do pionierskich zabiegów wykorzystania przeszczepienia szpiku we wrodzonych niedoborach odporności i komórek krwiotwórczych krwi w układzie wielokrotnych przeszczepień autologicznych i przeszczepów allogenicznych. Założyciel ośrodka transplantacji szpiku (1987 rok) i Krajowego Banku Dawców Szpiku (1993 rok). Autor i współautor ponad 200 prac naukowych w większości o międzynarodowym oddziaływaniu.

prof. dr hab. med. Jacek Wachowiak

Od 1977 r., tj. od chwili ukończenia studiów na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, pracuje w Klinice Onkologii, Hematologii i Transplantologii Pediatrycznej w Poznaniu, którą kieruje od 2001 r. Ponadto, od 2003 r. jest kierownikiem II Katedry Pediatrii UM w Poznaniu.Stopień naukowy doktora uzyskał w roku 1982, doktora habilitowanego w 1998 r., a tytuł profesora nauk medycznych w 2003 r. Jest specjalistą w dziedzinie pediatrii, w dziedzinie onkologii i hematologii dziecięcej oraz w dziedzinie transplantologii klinicznej.

Doświadczenie zawodowe i naukowe poszerzał także zagranicą, m.in. w Villejuif (Francja) –1984-1985 (stypendium Rządu Francuskiego), w Klinice Hematologii i Onkologii Dziecięcej w Hanowerze (Niemcy) w 1987 r. oraz w latach 1991 – 1995 (stypendium Fundacji Humboldta).

W latach 1986-1989 tworzył od podstaw w Klinice Hematologii i Onkologii Dziecięcej w Poznaniu, kierowanej wówczas przez Prof. Urszulę Radwańską, pierwszy w Polsce Dziecięcy Oddział Transplantacji Szpiku. Oddziałem tym kieruje i systematycznie go rozbudowuje od chwili jego uruchomienia w 1989 r. W dziedzinie hematologii i onkologii oraz transplantologii dziecięcej prowadzi współpracę z wieloma ośrodkami w kraju i za granicą.Jest autorem lub współautorem 128 publikacji oraz 247 komunikatów zjazdowych, które w formie streszczeń ukazały się w zagranicznych i krajowych czasopismach recenzowanych. Ponadto jest redaktorem 5 monografii.

Jest członkiem wielu polskich i międzynarodowych towarzystw naukowych, m.in. członkiem Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej, w ramach którego przewodniczy Polskiej Pediatrycznej Grupie ds. Transplantacji Komórek Krwiotwórczych, jest wiceprzewodniczącym Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów, członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Onkologii Dziecięcej oraz członkiem European Group for Blood and Marrow Transplantation, w ramach której od 2005 r. jest członkiem prezydium Grupy Pediatrycznej.Systematycznie organizuje międzynarodowe konferencje naukowe z dziedziny transplantacji komórek krwiotwórczych u dzieci. W latach 1999, 2001, 2004 i 2006 przewodniczył Komitetowi Organizacyjnemu Międzynarodowych Sympozjów Naukowych „Hematopoietic stem cell transplantation in children”. W 2006 r. European Group for Blood and Bone Marrow Transplantation (EBMT) powierzyła mu organizację 6th Meeting of EBMT Pediatric Diseases Working Party and 1st Meeting of EBMT Pediatric Nurses. Konferencja, która jest największym międzynarodowym forum lekarzy i innych specjalistów zajmujących się transplantacją komórek krwiotwórczych u dzieci odbyła się w dniach 2-4 czerwca 2008 r. w Poznaniu.