Jak rozpoznać niedobory witaminy B12?


Jak rozpoznać niedobory witaminy B12?
Witamina B12, znana również jako kobalamina (cyjanokobalamina), jest jedną z niezbędnych dla organizmu ludzkiego witamin rozpuszczalnych w wodzie. Związek ten uczestniczy w procesach takich jak produkcja czerwonych krwinek, synteza DNA, a także regulacja funkcjonowania układu nerwowego. Witamina B12 naturalnie występuje w produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego jak mięso, ryby czy przetwory mleczne. Niedobory witaminy B12 mogą wystąpić w każdym wieku, choć najczęściej diagnozowane są u osób starszych. W grupie zagrożonej niedoborami znajdują się również wegetarianie czy weganie, ze względu na ograniczoną ilość przyjmowanego w diecie pokarmu zwierzęcego.

Niedobory witamin, w tym witaminy B12 przez długi czas mogą pozostawać niewykryte, a w pewnych przypadkach są błędnie diagnozowane jako braki kwasu foliowego (1). Oto kilka charakterystycznych symptomów po których poznamy, że brakuje nam witaminy B12.

 

Osłabienie i uczucie przemęczenia

 

To bardzo częste objawy niedoborów witaminy B12 i związane są z rolą jaką ten związek odgrywa w syntezie czerwonych krwinek. Gdy z dietą nie dostarczamy jej odpowiednich ilości wówczas organizm produkuje mniej krwinek odpowiedzialnych za transport tlenu. Zbyt małe ilości dostarczanego do komórek tlenu ograniczają procesy kataboliczne, które są źródłem energii dla naszego organizmu. Prowadzi to do osłabienia organizmu i odczuwania przez nas ciągłego zmęczenia (4).

 

Blada lub żółtawa cera

 

Osoby mające niedobory witaminy B12 często wyglądają blado lub mają lekko żółtawy odcień skóry i białek oczu. Żółtawa barwa wywołana jest przez żółtaczkę, chorobę, której towarzyszy podniesienie poziomu bilirubiny (pomarańczowy barwnik żółciowy) we krwi. Zmiany koloru skóry pojawiają się w wyniku problemów z produkcją czerwonych krwinek (erytrocytów), w następstwie niedoborów witaminy B12 (2). Jak już wspomniano witamina ta odgrywa kluczową rolę w produkcji DNA, co jest konieczne do podziałów komórek, również krwinek. Dodatkowo niedoborom witaminy B12 towarzyszy często anemia megaloblastyczna – choroba przy której w szpiku kostnym produkowane są większe niż zwykle i bardzo delikatne erytrocyty. Ich rozmiar uniemożliwia im opuszczenie szpiku kostnego przez co we krwi obniża się zawartość czerwonych krwinek, co wpływa na kolor skóry. Dodatkowo delikatne, nowopowstające komórki często się rozpadają, uwalniając, nadającą żółtawy odcień skórze, bilirubinę (3).

 

Zapalenie języka i owrzodzenia jamy ustnej

 

Przy stanach zapalnych języka pojawia się jego opuchlizna, zaczerwienienie i silny ból. Może im towarzyszyć również występowanie małych guzków, zaburzając odczuwanie smaków. Stany zapalne w jamie ustnej są wyjątkowo bolesne przez co utrudniają jedzenie, picie czy mówienie. Należą one do wczesnych objawów pojawiających się przy niedoborach witaminy B12 (5). Symptomem wskazującym na jej niedobory mogą być również częste owrzodzenia jamy ustnej tzw. afty (6).

 

Wahania nastroju

 

Niedobory witaminy B12 związane są z szerokim spektrum objawów neurologicznych mających wpływ na stan psychiczny, wiążąc się min. z częstymi zmianami nastroju. Znane są też przypadki, gdy braki tego związku w organizmie związane były z nawrotami depresji (7,8). Jednym z wytłumaczeń negatywnego wpływu niedoborów witaminy B12 na mózg jest homocysteinowa teoria depresji (9). Teoria ta sugeruje, że wzrost poziomu homocysteiny spowodowany niedoborami B12 może być przyczyną uszkodzeń w tkankach mózgu przez co dochodzi do zaburzenia przepływu sygnałów nerwowych, prowadząc do zmian nastroju. Warto zauważyć, że zaburzenia nastroju czy depresja mogą mieć różne przyczyny i wymagają specjalistycznego leczenia. Przyjmowanie suplementów w niektórych przypadkach może jedynie wspomóc leczenie (8).

 

Jak uniknąć niedoborów witaminy B12?

 

Jak już wspomniano na początku produktami spożywczymi bogatymi w witaminę B12 są produkty pochodzenia zwierzęcego jak mięso czy przetwory mleczne. Najlepsze źródło witaminy B12 dla wegan i ludzi unikających produktów mlecznych i mięsa to grzyby (10). Ze względu na to, że jest szybko wydalana jest z organizmu musimy regularnie dostarczać ją z dietą. Dzienne zapotrzebowanie na witaminę B12 dla osoby dorosłej wynosi 2,4 μg, ale według najnowszych zaleceń Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności osoby dorosłe dziennie powinny przyjmować 4 μg. Większości z nas udaje się dostarczyć wystarczające ilości tego związku z codzienną dietą. Wśród grup zagrożonych niedoborami znajdują się wegetarianie, weganie oraz osoby starsze u których wchłanianie witamin i minerałów w jelitach jest zaburzone. To właśnie osoby znajdujące się w tych grupach powinny szczególnie zadbać o codzienną suplementację (11). 

 

  1. Green R, Allen LH, Bjørke-Monsen A-L, Brito A, Guéant J-L, Miller JW, i in. Vitamin B12 deficiency. Nat Rev Dis Prim [Internet]. 29 czerwiec 2017 [cytowane 1 sierpień 2018];3:17040. Pobrano z: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28660890
  2. Green R, Datta Mitra A. Megaloblastic Anemias: Nutritional and Other Causes. T. 101, Medical Clinics of North America. 2017. s. 297–317.
  3. Nagao T, Hirokawa M. Diagnosis and treatment of macrocytic anemias in adults. J Gen Fam Med [Internet]. 2017; Pobrano z: http://doi.wiley.com/10.1002/jgf2.31
  4. Oh R, Brown DL. Vitamin B12 deficiency. Am Fam Physician [Internet]. 2003;67(5):979–86. Pobrano z: http://www.aafp.org/afp/2003/0301/p979.html
  5. Graells J, Ojeda RM, Muniesa C, Gonzalez J, Saavedra J. Glossitis with linear lesions: An early sign of vitamin B12 deficiency. J Am Acad Dermatol [Internet]. marzec 2009 [cytowane 1 sierpień 2018];60(3):498–500. Pobrano z: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19231648
  6. Kim J, Kim M-J, Kho H-S. Oral manifestations in vitamin B12 deficiency patients with or without history of gastrectomy. BMC Oral Health [Internet]. 2016;16(1):60. Pobrano z: http://bmcoralhealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12903-016-0215-y
  7. Rao NP, Kumar NC, Raman BRP, Sivakumar PT, Pandey RS. Role of vitamin B12 in depressive disorder–a case report. Gen Hosp Psychiatry. 2008;30:185–6.
  8. Malouf R and AS a. Vitamin B12 for cognition ( Review ). Cochrane Collab. 2003;(1):2003–5.
  9. Bhatia P, Singh N. Homocysteine excess: Delineating the possible mechanism of neurotoxicity and depression. T. 29, Fundamental and Clinical Pharmacology. 2015. s. 522–8.
  10. O’Leary F, Samman S. Vitamin B12 in health and disease. Nutrients [Internet]. 2010;2(3):299–316. Pobrano z: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22254022%5Cnhttp://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=PMC3257642
  11. Rizzo G, Laganà AS, Rapisarda AMC, La Ferrera GMG, Buscema M, Rossetti P, i in. Vitamin B12 among Vegetarians: Status, Assessment and Supplementation. T. 8, Nutrients. 2016.