W okowach wstydu


W okowach wstydu
Wstyd jest jedną z naturalnych emocji w życiu człowieka. Może być naszą reakcją na różne sytuacje, nie jest to też emocja przyjemna. Co jeśli wstyd zaczyna wpływać na nasze życie codzienne? Co zrobić w takiej sytuacji?

Czy wstyd jest zawsze zły?

Wstyd jest naturalną reakcją człowieka na niektóre sytuacje życiowe. Według definicji jest to zespół reakcji organizmu, który łączy się z możliwym do przewidzenia działaniem czy przykrymi myślami. To właśnie ta emocja pokazuje gdzie są nasze granice. Jednak najczęściej jest to związane z obserwacją przez dane otoczenie np. w momencie wystąpienia. To właśnie publika, czyli inni ludzie zazwyczaj wzbudzają u nas wstyd. Wstyd pomaga nam chronić swoje granice oraz przed podejmowaniem działań, które mogą mieć dla nas negatywny skutek. Audytorium nie musi być obecne cały czas przy nas. Wystarczy, że pomyślimy o tym czy zachowujemy się lub wyglądamy tak jak inni by chcieli. Pod wpływem widowni zaczynamy oceniać samych siebie. Zauważono jednak zależność pomiędzy tym jak widzimy siebie, czyli „ja realne”, a naszym wyobrażeniem tego jacy powinniśmy być. Im większa jest rozbieżność, tym częściej i silniej odczuwamy wstyd, a gdy jest ona niewielka – nie przeszkadza nam nawet pełna sala ludzi. Na co dzień nie jesteśmy ciągle pod wpływem tej rozbieżności. Jej świadomość pojawia się dopiero w momencie, gdy poczujemy się obserwowani np. patrząc w lustro lub przebywając wśród innych ludzi, a także podczas sytuacji, które powodują u nas odczucie bycia obserwowanym. Wstyd może być czynnikiem, który motywuje nas do rozwoju osobistego, a także do postępowania zgodnie z naszymi zasadami moralnymi.

Wpływ toksycznego wstydu

To w jaki sposób się wstydzimy oraz jak sobie radzimy z tą emocją w dorosłym życiu miało wpływ zachowanie naszego środowiska w dzieciństwie. Wstyd zwykle jest przejmowany od rodziców. Może się zdarzyć, że opiekunowie nie radzą sobie z emocjami dziecka i jego ciekawością świata oraz własnego ciała. Wtedy mogą zawstydzać dziecko, które reaguje coraz większym ograniczaniem siebie. W dorosłym życiu czuje się zagubiony i osamotniony. Niska wrażliwość na wstyd często prowadzi do zachowań antyspołecznych, jednak bycie nadwrażliwym na tę emocję może być przyczyną wycofywania się z życia społecznego. W momencie, gdy jedną z metod wychowawczych było zawstydzanie dziecka istnieje duże prawdopodobieństwo, że wyrośnie ono na osobę wstydliwą o zaniżonym poczuciu wartości. Jako człowiek dorosły będzie ona hamować swoje potrzeby, czy nie będzie chciała podejmować nowych wyzwań. Może rezygnować z bliskości z innymi ludźmi, ponieważ będzie to wymagało od niej odsłonięcia się i poddania się czyjejś ocenie, która może zranić. Wstyd jednocześnie pokazuje nam gdzie są nasze granice, a także powstrzymuje przed niekorzystnymi dla nas działaniami. Jednak w momencie, gdy emocja ta przerasta nas może mieć to dla nas fatalne skutki, ponieważ to między innymi przełamanie tego pierwszego wstydu pomaga zbudować bliską relację z drugim człowiekiem. Wstyd jest emocją społeczną w przeciwieństwie do poczucia winy, które często są wiązane ze sobą. Jednak znacząco różnią się od siebie, ponieważ poczucie winy zmusza nas do brania odpowiedzialności za swoje czyny oraz odczuwamy je niezależnie od tego czy mamy audytorium wokół siebie. Natomiast wstyd odczuwamy dopiero przy innych ludziach oraz prowadzi on do obniżenia poczucia własnej wartości. Emocja ta ma też negatywny wpływ na jakość kontaktów z innymi ludźmi – może je znacząco utrudniać. Osoby, które odczuwają nadmierny wstyd mogą być przez niego paraliżowane do tego stopnia, że wyjście do sklepu będzie stanowiło dla nich nie lada wyzwanie. Wstyd może także doprowadzić do braku zachowań empatycznych czy silniejsze odczuwanie złości, co również może być destrukcyjne. Utrudnia także radzenie sobie w sytuacjach negatywnych. Ten wewnętrzny głos, który nam wtedy towarzyszy nie motywuje nas do działania. Odbieramy go wtedy zbyt dosłownie, co prowadzi do wycofywania się i poddawania. Wstyd może być również jedną z przyczyn uzależnień. Gdy mamy zbyt mało pewności siebie możemy zacząć sięgać po substancje, które dodadzą nam tej odwagi lub da nam odskocznie od naszych negatywnych myśli. Osoby nadmiernie wstydliwe mogą także uzależnić się do innych, którzy podnoszą ich samoocenę. Bez takiego wsparcia ktoś taki czuje się niewartościowy. W momencie, kiedy jesteśmy uzależnieni potęguje to tylko wewnętrzny wstyd, ponieważ jest to kolejny powód, który nie jest akceptowalny społecznie, a nasz krytyk znów zabiera głos.

wstyd-zdj-2

Zdrowy wstyd odczuwa każdy z nas i może mieć pozytywne skutki, ale jak poradzić sobie z tym toksycznym? Można podejmować próby wystąpień przed grupą, która nie wywołuje u nas silnego poczucia obserwacji i bycia ocenianym. Taką grupą mogą być np. dzieci lub osoby przy których czujemy się swobodniej. Także można spróbować odwrócić uwagę od własnej osoby, poprzez skupianie się na zadaniu lub na innych osobach. Kolejną metodą jest zasięgnięcie pomocy u specjalisty, który pomoże nam uporać się z własnymi emocjami i wskaże drogę jak zwalczyć nadmierny wstyd.

Autor artykułu:
Artykuł przygotowało Empatio – Poradnia Psychologiczno-Psychiatryczna Magdaleny Senderowskiej z Wrocławia – empatio.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *